Kerstmis: De warmste leugen van het jaar

We vieren solidariteit één avond per jaar, in een systeem dat de andere 364 dagen structureel onmenselijk is. Lees verder en ontdek de ware betekenis achter deze 'warmste leugen'. Deze blogpost is geschreven voor iedereen die kritisch wil nadenken over de tradities die we zo vanzelfsprekend achten.

Kerstmis. Eens op de rooster leggen. Zonder franjes.

1. Wat was de oorspronkelijke bedoeling?

Kerstmis begon niet als gezellig familiefeest, maar als een theologisch statement:

God wordt mens. Het absolute wordt kwetsbaar.

In de christelijke kern is dat radicaal: geen macht, geen triomf, maar een kind in armoede. Het verhaal keert de logica om: niet de sterksten redden de wereld, maar de kwetsbaren onthullen haar morele tekort.

Tegelijk – en dat wordt vaak verzwegen – viel Kerstmis strategisch samen met bestaande winterfeesten (zonnewende, Romeinse Saturnalia). De Kerk was niet naïef: ze herverpakte oude rituelen in een nieuw verhaal. Slim, niet zuiver.

Kort:

spiritueel: nederigheid, nabijheid, hoop
politiek-cultureel: overname en herinterpretatie van bestaande feesten

2. Waarom sloeg het aan – en bleef het hangen?

Omdat Kerstmis inspeelt op iets diep menselijks:

Donker → licht
Midden in de winter: symbolisch goud. Dat werkt altijd.
Chaos → betekenis
Een verhaal dat zegt: “het lijden is niet zinloos.”
Individu → gemeenschap
Samen eten, schenken, samenkomen. Overlevingsgedrag, verpakt als moraal.

Dat zijn antropologische constanten. Je hoeft niet te geloven om ze te voelen.

3. Waarom wordt het wereldwijd (h)erkend, ook buiten het christendom?

Omdat Kerstmis intussen drie lagen heeft, en alleen de bovenste expliciet christelijk is:

Religieuze laag
Voor gelovigen: incarnatie, verlossing, hoop.
Culturele laag
Familie, vrijgevigheid, rustpunt in het jaar.
Economische laag
Consumptie, marketing, ritueel winkelen.

Niet-christelijke gemeenschappen stappen probleemloos in laag 2 en 3.
Ze laten laag 1 liggen — en dat stoort niemand meer.

Met andere woorden: Kerstmis is ontkoppeld van zijn bron, maar functioneert nog perfect als sociaal ritueel.

4. De harde waarheid

Kerstmis is geen zuiver religieus feest meer.
Het is een globaal seculier ritueel met religieuze wortels.
De boodschap van kwetsbaarheid is grotendeels vervangen door comfort.
Maar: zelfs uitgehold blijft de kern resoneren.

Waarom? Omdat het idee dat zorg, nabijheid en mildheid belangrijk zijn, en tegen de stroom ingaat van competitie, snelheid en winst.

5. Waarom blijft het relevant – zelfs voor atheïsten?

Omdat Kerstmis, ontdaan van mirakels, dit zegt:

Een samenleving wordt niet menselijker door macht, maar door zorg.

Dat is geen geloofsartikel. Dat is een ethische keuze.

Conclusie:

Kerstmis overleeft omdat het functioneel waar is, zelfs als het theologisch betwist wordt.
Niet omdat God mens werd — maar omdat mensen verlangen naar menselijkheid.

En dát verlangen blijkt universeler dan eender welke religie.