Implosie van het sociale middenveld

Manifest — Het sociale middenveld zoals het bestaat, moet verdwijnen

Het Belgische sociale middenveld faalt niet tijdelijk.
Het faalt structureel.

Wat vandaag “middenveld” heet, is geen bemiddelende kracht meer tussen burger en macht, maar een kluwen van instellingen dat zichzelf in stand houdt. Solidariteit is geïnstitutionaliseerd tot routine. Representatie is vervangen door gewoonte. Invloed wordt uitgeoefend zonder aantoonbaar mandaat.

Dat is geen tekortkoming.
Dat is een systeemfout.

1. Het automatisme is onhoudbaar

Het idee dat organisaties recht hebben op middelen, inspraak of macht omdat ze al lang bestaan, is ondemocratisch.
Historische erkenning is geen legitimiteit.
Structurele subsidies zonder herbevestiging zijn geen solidariteit, maar overdracht van privileges.

Invloed moet verdiend worden.
Elke keer opnieuw.

2. Verzuiling is geen bescherming, maar vervalsing

België organiseert solidariteit alsof de samenleving nog langs ideologische breuklijnen loopt. Dat is fictie.

Concurrerende mutualiteiten voor basiszorg.
Parallelle NGO’s rond identieke problemen.
Koepels die spreken namens groepen die ze niet meer kennen.

Zolang solidariteit wordt beheerd via zuilen en logo’s, is ze geen recht maar een product.
Dat model is uitgeput.

Andere landen hebben deze knopen al doorgehakt. België niet.

3. Het middenveld is institutioneel ontspoord

Niet door slechte intenties, maar door verkeerde prikkels:

zelfbehoud primeert op maatschappelijke nood;
bureaucratie vervangt nabijheid;
overleg wordt verward met representatie;
morele taal maskeert structurele inertie.

Het middenveld is groter geworden dan zijn functie.
Het is blijven bestaan terwijl zijn reden van bestaan veranderde.

Dat is geen crisis. Dat is irrelevantie in slow motion.

4. Afbraak is geen aanval op solidariteit

Wie beweert dat hervorming asociaal is, verdedigt structuren, geen mensen.

Zonder afbraak:

blijven mutualiteiten parallelle administraties beheren voor één publiek systeem;
blijft NGO-wildgroei middelen versnipperen zonder schaal of impact;
blijven adviesraden bezet door dezelfde stemmen;
blijft macht circuleren zonder verantwoording.

Afbreken is hier geen keuze uit ideologie, maar een voorwaarde voor zorg.

5. Grenzen worden erkend, blokkades niet aanvaard

Vakbonden en werkgeversorganisaties zijn verankerd in Europees recht. Hun bestaan staat niet ter discussie.

Hun vorm, macht en exclusiviteit wel.

Representatie moet opnieuw bewezen worden.
Nieuwe groepen moeten toegang krijgen.
Macht moet circuleren of verdwijnen.

Overleg is geen relikwie.
Het is een instrument — en instrumenten worden hertekend wanneer ze niet meer werken.

6. Een ander middenveld is mogelijk — en noodzakelijk

Niet groter. Niet ideologischer. Niet beter georganiseerd.

Maar:

slanker waar het structureel is;
tijdelijk waar het experimenteert;
transparant waar het invloed zoekt;
stil waar het geen representatie heeft.

Geen zuilen.
Geen erfelijke posities.
Geen moreel monopolie.

Elders functioneren civiele structuren zonder deze ballast. België blijft vasthouden aan haar residu.

7. Het morele schild werkt niet meer

Elke poging tot hervorming wordt afgedaan als kil, rechts of neoliberaal, met als doel: behoud.

Maar solidariteit die niet kan veranderen, sterft.
En zorg die haar instellingen boven haar opdracht plaatst, houdt op zorg te zijn.

België kan blijven doen alsof zijn sociale middenveld het geweten van de samenleving is.
Of het kan erkennen dat het een administratief restant is van een verleden dat niet terugkomt.

Dit is geen oproep tot cynisme.
Dit is een oproep tot ernst.

Want solidariteit die zichzelf ernstig neemt, durft haar structuren los te laten.
En wie dat niet durft, verdedigt geen samenleving — maar een systeem.