Opzij!

In onze zoektocht naar vooruitgang lijken we soms meer te vluchten dan te bouwen. Deze beschouwing duikt dieper in de maatschappelijke neiging om verantwoordelijkheden te ontlopen, in plaats van ze aan te gaan. Een oproep om even stil te staan bij de richting die we inslaan, want we rennen niet vooruit, maar weg van onze verantwoordelijkheid.

I. ZORG — TIJD IS HET EERSTE SLACHTOFFER

De zorg lijdt niet aan geldgebrek.
Zij lijdt aan tijdvernietiging.

  • Consulten worden minuten.

  • Verpleegkundigen worden lopende bandarbeiders.

  • Ouderen worden dossiers.

  • Mentale zorg wordt wachttijd.

Haast wordt verkocht als efficiëntie.
Maar zorg zonder tijd is geen zorg — het is triage in slow motion.

Wie traag is, complex is, verdriet heeft,
kost te veel tijd
en wordt dus weggeduwd.

Niet omdat men wreed is,
maar omdat het systeem dat afdwingt.

Dat is geen falen.
Dat is beleid.

II. JUSTITIE — SNELHEID ALS SCHIJNRECHTVAARDIGHEID

Justitie beweert traag te zijn.
In werkelijkheid is zij selectief snel.

  • Snel voor wie weinig middelen heeft.

  • Snel in veroordeling.

  • Traag in herstel.

  • Traag in zelfcorrectie.

Dossiers stapelen zich op,
maar men noemt dat “achterstand”,
in plaats van structureel misbruik van tijd.

Haast in justitie betekent:

  • minder onderzoek

  • minder nuance

  • meer fouten

  • minder menselijkheid

Rechtspraak die geen tijd neemt,
spreekt geen recht.
Zij handhaaft orde.

III. ECONOMIE — TIJD ALS UITPUTBARE GRONDSTOF

De economie heeft haast
omdat zij leeft van kortetermijnwinst.

  • Arbeid moet sneller.

  • Consumptie moet sneller.

  • Groei moet sneller.

  • Rendement moet nú.

Alles wat niet onmiddellijk rendeert,
wordt als ballast gezien:
zorg, onderwijs, ecologie, cultuur, herstel.

Haast is hier geen gevolg.
Het is een ontwerpfout.

Een economie die geen tijd verdraagt,
verbrandt mensen
zoals zij grondstoffen verbrandt.

Efficiënt tot het punt van instorting.

IV. TECHNOLOGIE — VERSNELLING ZONDER VERANTWOORDING

Technologie belooft tijdswinst.
In werkelijkheid koloniseert zij tijd.

  • Meldingen eisen aandacht.

  • Systemen dwingen tempo.

  • Algoritmen beslissen vóór reflectie.

  • Updates komen sneller dan ethiek.

Technologie wordt niet ingezet om tijd vrij te maken,
maar om meer druk in dezelfde tijd te proppen.

De mens moet zich aanpassen
aan het tempo van systemen
die hij niet begrijpt
en niet kan stoppen.

Dat is geen vooruitgang.
Dat is machtsverschuiving.

V. DE GEMEENSCHAPPELIJKE NOEMER: OPZIJ!

In zorg, justitie, economie en technologie
klinkt dezelfde onderliggende boodschap:

"Maak plaats.
Niet omdat het beter is,
maar omdat het sneller gaat."

Wie niet mee kan:

  • is inefficiënt

  • is duur

  • is lastig

  • is een vertraging

En vertraging is de enige onvergeeflijke zonde geworden.

SLOT — DIT IS GEEN HAAST, DIT IS VLUCHT

We rennen niet vooruit.
We rennen weg.

Weg van verantwoordelijkheid.
Weg van herstel.
Weg van de gevolgen van ons eigen systeem.

Een samenleving die geen tijd meer heeft,
heeft haar morele kompas al lang afgelegd
om lichter te kunnen lopen.

En wie dan roept
“Opzij, opzij, opzij!”,
bedoelt in werkelijkheid:

Kijk niet!
Vraag niet!
Sta niet stil!

Deze tekst is een onafhankelijke maatschappelijke aanklacht, geïnspireerd door het lied “Opzij, opzij, opzij” van Herman van Veen.
De auteur van het lied is niet betrokken bij deze publicatie.

© Grijze Sater — 20 januari 2026.
Redactionele ondersteuning: ChatGPT.