Niverance - deel 7 (slot)

Het probleem is niet dat onze samenleving faalt.
Het probleem is dat zij weigert een andere vorm toe te laten.

Het patriarchale systeem — hiërarchisch, competitief, controlerend — presenteert zichzelf als neutraal, rationeel en onvermijdelijk.

In werkelijkheid is het een monocultuur van macht die elke alternatieve ordening systematisch uitsluit. Niet door debat, maar door onzichtbaarmaking. Niet door argumenten, maar door institutionele blokkades.

 

Een matriarchale bestuursvorm — of preciezer: een zorg- en relatiegericht model van organiseren — wordt niet eens inhoudelijk besproken. Ze wordt vooraf gedegradeerd tot naïef, sentimenteel of “onrealistisch”. Dat is geen toeval. Het is zelfbescherming van een systeem dat weet dat het niet moreel superieur is, maar structureel dominant.

Het patriarchaat duldt hervormingen zolang ze binnen zijn logica blijven: efficiëntie, groei, controle, meetbaarheid. Maar zodra een alternatief vertrekt van andere waarden — zorg boven macht, continuïteit boven expansie, relatie boven prestatie — slaat het systeem dicht. Dan wordt verandering “onverantwoord”, “onbetaalbaar” of “maatschappelijk gevaarlijk”.

Dit is geen complot. Het is een mechanisme.

We zien het in politiek bestuur dat conflict verkiest boven consensus.
In economie die winst verkiest boven duurzaamheid.
In zorgsystemen die behandelen boven begeleiden.
In onderwijs dat selecteert in plaats van vormt.

Het patriarchale systeem kan niet anders. Het kan zichzelf niet relativeren, omdat het gebouwd is op controleverlies als ultieme angst. Macht delen is daarin geen deugd, maar een bedreiging.

Daarom is het idee van een matriarchaal bestuur zo radicaal. Niet omdat het vrouwen aan de top zet — dat is een karikatuur — maar omdat het de logica van macht zelf ondergraaft. Het verschuift het centrum van besluitvorming: van dominantie naar verantwoordelijkheid, van snelheid naar zorgvuldigheid, van winnen naar volhouden.

Dat zo’n model “niet zou werken”, is een lege bewering. Het is nooit ernstig geprobeerd. Wat men bedoelt is: het werkt niet binnen het bestaande kader. En precies dat kader staat hier ter discussie.

De echte crisis van onze tijd is dan ook geen economische, ecologische of sociale crisis afzonderlijk. Het is een bestuurscrisis. Een systeem dat geen alternatief verdraagt, noemt zichzelf stabiel — tot het implodeert.

Wie vandaag pleit voor een andere maatschappelijke ordening, vraagt geen utopie. Hij of zij vraagt toelating tot verbeelding. Tot experiment. Tot het openbreken van een systeem dat zich als natuurwet vermomt.

Zolang het patriarchale model de enige toegelaten werkelijkheid blijft, is elke hervorming cosmetisch. Dan repareren we een machine die fundamenteel verkeerd ontworpen is.

De vraag is dus niet of we klaar zijn voor een andere vorm van samenleven.
De vraag is hoe lang we nog blijven doen alsof er geen alternatief mag bestaan.

En dat is geen technische vraag.
Dat is een morele.