AI maakt beelden en schrijft teksten. Dat roept bij kunstenaars en schrijvers een begrijpelijke vraag op: wat gebeurt er met de waardering voor ons werk wanneer zoveel meer mensen iets vergelijkbaars kunnen produceren?

Wie met creatief werk zijn brood verdient, heeft reden om op te letten. Schrijvers en illustratoren melden verlies van opdrachten en inkomen. Ook het gebruik van hun werk zonder toestemming houdt hen bezig. Die zorgen verdienen een ernstig antwoord.[1]

Maar zodra daaruit de gedachte groeit dat creatief werk minderwaardig wordt omdat méér mensen kunnen creëren, begin ik dwars te liggen.

Minder exclusief is niet automatisch minderwaardig.

Een roman wordt niet plots slechter doordat iemand anders met AI een verhaal schrijft. Een schilderij verliest zijn zeggingskracht niet omdat er een nieuw middel bestaat om beelden te maken. Artistieke kwaliteit, schaarste en marktwaarde zijn verschillende zaken. Ze beïnvloeden elkaar, maar vallen niet samen.

Als Grijze Sater sta ik zelf midden in die discussie. Ik gebruik ChatGPT bij het schrijven en bij het maken van beelden. AI denkt mee, doet voorstellen, formuleert en geeft vorm. Haar bijdrage kan aanzienlijk zijn.

Mijn aandeel ligt in de onderwerpen die ik kies, de ervaringen en overtuigingen die ik inbreng, de voorstellen die ik bespreek en de resultaten die ik beoordeel. Ik stuur bij, schrap en neem verantwoordelijkheid voor wat ik publiceer. Over die samenwerking wil ik helder zijn.

Dat maakt mijn werk niet vanzelf goed. Het vraagt om een oordeel over de inhoud, de uitwerking en de eerlijkheid van het maakproces. De vermelding ‘gemaakt met AI’ kan dat oordeel niet vervangen.

En dan is er een blauwe poort in Laken.

In De Tijd van 17 oktober 2026 beschrijft Nico Schoofs de onderneming Savonneries Bruxelloises.
Daar wordt al een eeuw zeep gemaakt. Oude machines blijven er draaien, ervaren werknemers dragen hun kennis over en veel werk gebeurt nog met de hand.

De twee ondernemers die de zaak in 2020 overnamen, hadden geen ervaring met zeep maken. Ze moesten het vak leren, zelf meewerken en luisteren naar mensen die er al tientallen jaren stonden.

Volgens mede-eigenaar Maxime de Villenfagne vond Dior de onderneming via ChatGPT.
Het Franse luxehuis zocht een ambachtelijke zeepmaker. Er volgde een bestelling van twaalfduizend stukken zeep voor klanten wereldwijd.

In dit geval bracht AI een klant naar de vakmensen. Hun kennis, hun werk en hun product kregen daardoor een nieuwe kans.

En dat gebeurde in 1020 Laken, een van de meest authentieke stukken Brussel. De deelgemeente van de koninklijke residentie, waar ook deze werkplaats haar geschiedenis voortzet. Savonneries Bruxelloises is sinds 2016 gebrevetteerd hofleverancier.[2]

Verhuizen naar een ruimere locatie buiten Brussel zou volgens de eigenaar zakelijk logischer zijn geweest. Toch kozen de ondernemers ervoor te blijven. De geschiedenis van het atelier en hun verbondenheid met de stad wogen mee.

Hun ambitie omvat ook weten wat ze willen behouden.

Mijn samenwerking met AI en het verhaal van de zeepmakerij tonen verschillende toepassingen. Bij mij helpt AI bij het maken; in Laken hielp ze bij het vinden van een maker. Beide verruimen menselijke mogelijkheden.

Dat neemt een verloren opdracht van een illustrator niet weg. Een nieuwe klant voor een zeepfabriek bewijst evenmin dat AI per saldo meer banen oplevert. Wel geeft dit verhaal reden om nauwkeuriger te kijken naar wat we met die technologie doen en wie daar baat bij heeft.

Ik wil dat vakmensen eerlijk worden vergoed en zeggenschap houden over hun werk. Tegelijk waardeer ik dat meer mensen hun ideeën kunnen uitwerken, zichtbaar maken en delen.

De toegang tot creatie mag ruimer worden. De lat voor kwaliteit hoeft niet te zakken.

Een algoritme kan de weg naar de werkplaats wijzen. Wat daar gemaakt wordt, moet nog altijd deugen.

 

---

 

Aanleiding: Nico Schoofs, ‘Dior vond ons via ChatGPT’, De Tijd, 17 oktober 2026, bedrijfsportret van Savonneries Bruxelloises.

[1] The Society of Authors, ‘Brave New World? Justice for creators in the age of GenAI’, 30 januari 2026. De aangehaalde zorgen zijn meldingen van makers en hun beroepsorganisaties.

[2] De Belgische Monarchie, ‘De Koning bezoekt het bedrijf Savonneries Bruxelloises in Laken’, 23 september 2026.

— Grijze Sater

Geen enkele overtuiging krijgt vrijstelling van kritiek. Ook die van het algoritme niet.

Saters Dwarsliggers - column 27 oktober 2026