Seksuele fantasieën: mag je alles denken, zolang je het niet doet?
Als puber kocht ik ooit een blootblad. Lui heette het. Ik verborg het onderaan mijn kleerkast, waar het volgens mij veilig lag.
Tot mijn moeder het vond.
Er volgden een uitkaffering en straf. Het heeft me niet belet om later opnieuw zulke bladen te kopen.
Wat ik van die ontdekking vooral leerde, was blijkbaar niet dat mijn nieuwsgierigheid verdween zodra iemand haar afkeurde. Wel dat ik haar beter verborgen kon houden.
Een kleerkast kan een merkwaardige leerschool zijn.
Later ben ik anders gaan denken over naaktheid en seksualiteit. Een bloot lichaam hoefde voor mij geen schandaal te zijn. Toch merkte ik dat mijn overtuigingen gemakkelijker veranderden dan mijn gevoel.
Over mijn eigen erotische belangstelling spreken bleef moeilijker dan in algemene termen voor openheid pleiten.
Dat stiekeme was niet zomaar verdwenen.
Daar zit een ongemakkelijke spanning: je kunt vinden dat niemand zich voor seksuele nieuwsgierigheid hoeft te schamen, en toch aarzelen zodra het over jezelf gaat.
Want hoe zal de ander reageren? Met ‘Dat zegt mij niets’? Of met ‘Wat zegt dit over jou?’
Vooral die tweede vraag kan lang blijven hangen.
Want een erotisch beeld bekijken is één ding. Vertellen wat zich in je eigen verbeelding afspeelt, gaat verder. Dan toon je iets waarvoor geen kleerkast meer bestaat zodra je het hebt uitgesproken.
We zeggen graag dat gedachten vrij zijn. Maar hoeveel vrijheid gunnen we een gedachte wanneer we haar werkelijk te horen krijgen?
Een fantasie is niet automatisch een wens om iets uit te voeren. Wat iemand opwindt in de verbeelding, hoeft niet te zijn wat die in werkelijkheid wil beleven. Toch is de sprong snel gemaakt: als je dát fantaseert, zul je dus wel zó iemand zijn.
Eén onthulling wordt dan een verklaring voor een heel mens.
Daar begint voor mij het taboe. Niet alleen bij wat we niet mogen doen, maar bij wat we nauwelijks durven onderzoeken of bespreken. Wat betekent die fantasie voor mij? Waarom trekt iets mij aan? Moet ik me daar schuldig over voelen? En bij wie kan ik die vragen stellen zonder dat het gesprek meteen een oordeel wordt?
Die onzekerheid bestaat ook zonder partner. Je kunt er volkomen alleen mee zitten. Soms hoeft niemand je zelfs nog te veroordelen. Je hebt hun mogelijke reacties al zo vaak in je hoofd gehoord dat je zelf het zwijgen bewaakt.
Tegelijk mogen we openheid niet verwarren met een verplichting om alles te vertellen. Een partner heeft niet vanzelfsprekend recht op een volledige inventaris van je verbeelding. Vrienden hoeven niet elk detail te willen horen. En kinderen hoeven geen vertrouwelingen te zijn van de erotische binnenwereld van hun ouders.
Privacy kan ook gewoon privacy zijn.
Maar er blijft een wezenlijk verschil tussen een grens stellen aan wat je wilt horen en iemand beschamen om wat die heeft verteld. ‘Dit gesprek wil ik niet’ is iets anders dan ‘Jij deugt niet.’
Ook het omgekeerde verdient aandacht. Wie iets intiems deelt, kan niet eisen dat de ander er onbewogen bij blijft. Een fantasie kan iemand raken, verwarren of afstoten. Luisteren zonder te vernederen vraagt geen verplichte instemming.
Het vraagt wel dat we niet doen alsof we na één bekentenis de hele persoon doorgrond hebben.
En hoe zit het met de samenleving? Erotische prikkels worden moeiteloos ingezet om aandacht te trekken. Zodra iemand vertelt wat die prikkels persoonlijk losmaken, wordt het gesprek een stuk ongemakkelijker. We verkopen de verleiding graag. Over de binnenwereld van de koper praten we minder ontspannen.
Dat maakt niet ieder bezwaar hypocriet. Over de productie van porno, uitbuiting en de manier waarop mensen worden voorgesteld, zijn terechte kritische vragen te stellen. Maar kritiek op een industrie is nog geen oordeel over ieder mens die ooit naar een erotisch beeld heeft gekeken.
Evenmin betekent vrijheid in de verbeelding dat werkelijk gedrag buiten kritiek valt.
Opdringerig staren, naroepen of volgen gebeurt niet alleen in iemands hoofd. Daar wordt een ander bij betrokken, die niet gevraagd heeft om een rol in jouw verlangen te spelen. Zeker scholieren moeten zich daartegen kunnen verzetten zonder dat hun protest wordt afgedaan als preutsheid.
De vrijheid om te fantaseren geeft niemand aanspraak op een ander.
Misschien is de vraag uit de titel daarom maar het begin. ‘Mag je alles denken, zolang je het niet doet?’ klinkt alsof er ergens een instantie bestaat die onze binnenwereld moet goedkeuren.
De moeilijkere vraag is wat we doen wanneer iemand een stukje van die binnenwereld aan ons toevertrouwt.
Kunnen we vragen stellen? Kunnen we onze eigen grenzen aangeven? Kunnen we iets ongemakkelijk vinden zonder de ander meteen tot dat ongemak te reduceren?
Het blad onderaan mijn kleerkast is allang verdwenen. De vraag die het achterliet niet:
Als we alleen mogen vertellen wat niemand verontrust, hoeveel ruimte blijft er dan over om eerlijk te zijn?
— Grijze Sater
Geen enkele overtuiging krijgt vrijstelling van kritiek. Ook die van het algoritme niet.
Saters Dwarsliggers - column 21 oktober 2026